Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng

Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là một vườn quốc gia tại huyện Bố Trạch, và Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, cách thành phố Đồng Hới khoảng 50 km về phía Tây Bắc. Vườn có diện tích hơn 5000 ha với nhiều hệ thống hang động phong phú, cùng các điều kiện địa hình, địa mạo và sinh vật khác biệt. Phong Nha-Kẻ Bàng là một trong năm di sản văn hóa thế giới của Việt Nam được UNESCO công nhận vào năm 2003.

Phong Nha-Kẻ Bàng nằm ở một khu vực núi đá vôi rộng khoảng 200.000 ha thuộc lãnh thổ Việt Nam, khu vực lãnh thổ Lào tiếp giáp vườn quốc gia này cũng có diện tích núi đá vôi khoảng 200.000 ha. Tại Phong Nha-Kẻ Bàng có một hệ thống gồm khoảng 300 hang động lớn nhỏ. hệ thống động Phong Nha đã được Hội nghiên cứu hang động Hoàng gia Anh (BCRA) đánh giá là hang động có giá trị hàng đầu thế giới với 4 điểm nhất: có các sông ngầm dài nhất, có cửa hang cao và rộng nhất, những bờ cát rộng và đẹp nhất, những thạch nhũ đẹp nhất .

Về cơ bản, có 3 hệ thống hang động chinh là: hệ thống động Phong Nha, hệ thống Hang Vòm và hệ thống hang Rục Mòn, trong đó các hệ thống hang Vòm và hang Phong Nha ở huyện Bố Trạch đều đổ nước về sông Son, còn hệ thống hang Rục Mòn nằm ở huyện Minh Hoá.Các hang động chính : Động Phong Nha ;Động Khô (động Tiên Sơn) ; Động Thiên Đường.

Biển Nhật Lệ

Nằm ngay trung tâm TP Đồng Hới, Nhật Lệ là bãi biển có vẻ đẹp trữ tình lãng mạn nhất trong số dải bờ biển chạy dài tỉnh Quảng Bình . Nơi đây, được thiên nhiên khá chiều chuộng, ban cho bãi cát trắng phau và dòng nước biển trong xanh, soi thấu đáy.

Đến với nơi đây, du khách không thể cưỡng mình hoà mình vào làn nước trong vắt, xanh ngắt của Nhật Lệ. Hiếm có nơi nào được ưu ái nhiều như nơi đây, trời, mây, non, nước, cùng hội tụ một màu xanh. Những bãi tắm thoai thoải, rất an toàn, với gió lồng lộng như muốn tưới mát tâm hồn du khách. Ở đây, du khách sẽ được dạo chơi trên bãi cát trắng mịn và sạch sẽ, sóng tung bọt trắng xóa từng đợt dạt vào bờ, liếm vào nhanh vào dấu chân lữ khách để lại như muốn xóa đi cái gì đó bí mật mà cát mới vừa khám phá. Đến đây, bạn sẽ được nhảy múa theo nhịp địu của sóng biển, được xây lâu đài cát, được chơi những trò chơi vô cùng thú vị trên bãi biển.

Biển Đá Nhảy

Đá Nhảy là một thắng cảnh đẹp tại huyện Bố Trạch, tỉnhQuảng Bình, cách Đồng Hới 40 km về phía Bắc. Ở đây có bãi biển đẹp và cảnh dãy núi đá bị biển xâm thực với những mỏm đá nhô ra biển muôn hình muôn vẻ. Năm 1842, vua Thiệu Trị đã dừng chân ở đây và cho khắc bia kỷ niệm.

Đá Nhảy  là một điểm du lịch hấp dẫn không thể bỏ qua với bãi tắm đẹp còn nguyên sơ và quần thể đá cùng những hang động hình thù kỳ lạ. Nước biển ở đây trong veo, xanh biếc, cát trằng mịn màng. Khách du lịch trong một ngày có thể tham gia rất nhiều loại hình giải trí vận động như chèo thuyền, leo núi, săn bắn; dạo chơi trong rừng dương; thư giãn, bơi lội giữa làn nước trong mát có sóng vỗ nhẹ nhàng. Đá Nhảy không chỉ là khu du lịch nghỉ mát lí tưởng vì có bãi tắm đẹp nằm dưới chân núi, mây nước hữu tình nên thơ mà biển nơi đây có nhiều rạn ngầm, đó chính là nơi cư trú của nhiều loại hải sản quý như: tôm, cá, cua, mực, ốc,… có thể chế biến thành những món đặc sản biển hấp dẫn du khách.

Suối nước nóng Bang

Trên tuyến đường Trường Sơn, các lực lượng chiến đấu cần nơi nghỉ dưỡng, chữa bệnh. Suối nước nóng khoáng Bang ở Kim Thủy, Lệ Thủy (Quảng Bình) đã được sử dụng vào liệu pháp phục hồi sức khỏe bộ đội trong những năm kháng chiến hết sức hiệu quả.Thượng nguồn sông Kiến Giang có một con suối nhỏ, quanh năm nước nóng phun tự nhiên và thường vào khoảng 105°C. Đó là độ nóng của một suối nước khoáng hàng đầu Việt Nam, bởi rất hiếm có suối nước nóng nào trên đất nước ta phun tự nhiên ở nhiệt độ đó.

Suối nằm dưới khu rừng Động Chùa xanh ngắt, ở địa thế hiểm trở, là căn cứ hết sức bí mật, thuận tiện cho bộ đội trị liệu những năm kháng chiến. Đã có hàng triệu lượt cán bộ, chiến sĩ của ta ngâm mình phục hồi sức khỏe ở đây, rồi tiếp tục trở lại chiến trường chiến đấu.Ngày nay, suối Bang trở thành di tích lịch sử trên tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Từ thành phố Đồng Hới – Quảng Bình theo đường Hồ Chí Minh xuôi về Nam độ 60km sẽ đến ngã tư Thạnh Bàn. Rẽ về hướng tây thêm 12km là vào được suối nước nóng Bang.Suối như một kỳ quan với sức nóng và vẻ đẹp huyễn hoặc của khói từ lòng đất bay lên. Suối chảy theo một thung lũng nhỏ, nhiều gềnh thấp, nước phun lên, đua nhau chảy ra thượng nguồn sông xanh biếc. Nước nóng tỏa ngào ngạt hơi ấm giữa mùa đông khắc nghiệt. Hiện suối nước nóng kỳ diệu này mở cửa cho mọi giới tham quan, thăm thú, trị liệu. Ở những nơi luồng nước nóng phun lên, khói tỏa nghi ngút, có thể “ngậm chín” các quả trứng gà, hay luộc chín các thức ăn tươi mà vẫn giữ được vị đậm đà của món ăn ưa thích..

Hang Tám Cô

Hang Tám cô trên đỉnh Trường Sơn (xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình) là địa danh lịch sử nổi tiếng, nơi 8 người thanh niên xung phong quê Hoằng Hóa, Thanh Hóa đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh chống Mỹ ác liệt. Nơi đây, hiện cũng là điểm đến của khách thập phương tri ân các anh hùng liệt sỹ.

Hang Tám Cô nằm trên cung đường 20 — một phần của đường Trường Sơn huyền thoại, nơi bom đạn Mỹ đánh phá ngày đêm nhằm chặt đứt sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam và cũng là nơi lực lượng TNXP đổ máu để giữ cho tuyến đường thông suốt. Ngày 14/11/1972, trước cửa hang Tám Cô, tám anh chị TNXP đang san lấp hố bom để thông đường thì máy bay Mỹ ập đến. Họ vội chạy vào hang để tránh bom. Bom rải thảm của giặc Mỹ trên đường Trường Sơn đã đánh sập cửa hang đá nơi TNXP tránh nạn. Đá lở lấp kín cửa hang . Đồng đội và các đơn vị bạn đã quên mình ngày đêm, thay phiên nhau cứu bạn. Mỗi khi nghe tiếng kêu cứu, kêu khát từ trong hang đá vọng ra đồng đội bên ngoài đến tan nát lòng, nức nở lao vào đào bới, tay chân tứa máu, áo đẫm mồ hôi, đầm đìa nước mắt… Họ từng dùng ống tuy-ô bơm nước qua kẽ đá hở vào hang, hòng kéo dài sự sống để tìm cơ cứu nạn. Nhưng tất cả đã vô vọng, bất lực trước núi đá khổng lồ nằm ì, bịt kín cửa hang. Đồng đội chỉ còn biết khóc. Việc phải làm lúc này là ghi tên các liệt sĩ lên tấm bia dựng nép trước cửa hang đá phòng sau ngày kháng chiến thành công khỏi thất lạc. Và, biết đâu, đồng đội những người có mặt hôm nay, trong cuộc tử sinh với kẻ thù còn phải tiếp tục ai còn, ai mất? Tấm bia cũng là nhắc nhở các thế hệ đời sau hãy đọc những trang viết về “Hang 8 cô” theo đó lên Trường Sơn tìm kiếm, tháo mở cửa hang đưa hài cốt các liệt sĩ về với quê nhà sao cho trọn nghĩa, vẹn tình. Và hãy đảm nhận phần việc mà khi còn sống các chiến sĩ từng mơ ước – Đánh thắng giặc Mỹ để xây dựng đất nước, quê hương to đẹp hơn, đàng hoàng hơn.

1. Cháo hàu

Có dịp đến Quảng Bình đừng quên ghé Quán Hàu trên quê hương mẹ Suốt thưởng thức các món hàu thơm, béo và ngọt mát. Quán Hàu, Quảng Ninh, Quảng Bình từ lâu đã nổi tiếng với nhiều món ăn được chế biến từ con hàu lấy từ sông Nhật Lệ. Điều đặc biệt là cũng trên sông này nhưng hàu ở những khúc sông khác không nhiều và ngon bằng hàu ở đoạn qua thị trấn này. Vì vậy mới có chuyện người ta đưa hàu từ nơi khác về ngâm vào nước sông này. Một số người cố gắng lý giải nhưng lời đáp vẫn còn là một bí ẩn. Có lẽ do nơi đây là điểm giao thoa, hòa quyện giữa hai con nước mặn và ngọt như sự kết duyên của một tình yêu đẹp.

Hàu có thể chế biến nhiều món khác nhau như nấu cháo gạo, xào với hành kẹp bánh tráng hoặc nấu canh chua, canh rau tùy sở thích. Riêng món cháo được rất nhiều người ưa thích. Hàu được xào um sẵn với gia vị như hành, ớt, tiêu cùng muối để cho thấm. Khi có khách gọi món này thì chủ quán chỉ việc lấy hàu đã làm cho vào cháo gạo đã nấu ở nồi khác đun ít lửa là sẽ có một tô cháo thơm, ngọt ngào. Nếu không muốn ăn cháo theo kiểu um sẵn thì phải chịu khó đợi làm hàu tươi sống, ướp gia vị đổ vào cháo đang sôi. Ăn theo kiểu này hàu sẽ béo và ngọt hơn.

2. Bánh lộc

Bên cạnh món cháo còn có bánh lọc bột sắn, tôm sông. Nguyên liệu của bánh lọc chỉ đơn giản là bột sắn lọc, tôm, mộc nhĩ và một ít gia vị khác của vườn nhà. Tôm dùng để làm bánh chỉ là loại tôm nhỏ ở cửa sông, vừa đậm vị phù sa vừa mặn mòi vị biển. Bột sắn khi đã lọc đem luộc chín vài phần, phần nhân bên trong còn trắng. Vớt bột ra để nguội, đem phần sống, phần chín trộn nhồi kỹ với nhau, đây là thao tác công phu nhất của món ăn này. Mỗi chiếc bánh bọc một con tôm, ít lát thịt rim và gia vị, vắt thành hình một tai bèo nhỏ. Có thể đem trụng (nhúng) nước sôi ăn ngay hay gói lá chuối đem hấp. Loại bánh này có thể để nhiều ngày, khi ăn đem hấp lại cho nóng, vẫn thơm ngon. Bánh lọc Quảng Bình được chấm với nước mắm chắt Quảng Bình, vài lát ớt cay xé lưỡi sẽ khiến thực khách nhớ mãi không quên.

3. Khoai deo

Khoai dẻo cũng là một đặc sản tại Quảng Bình. Từ củ khoai có thể chế biến nhiều món ăn khác nhau từ bình dân đến sang trọng như khoai nướng, khoai chiên, khoai luộc, khoai nấu chè, khoai làm bánh, khoai làm mứt, nhưng có lẽ đặc biệt nhất là món khoai deo. Khoai sau khi thu hoạch về, để một thời gian cho bớt bột mới luộc rồi bóc vỏ, thái từng lát mỏng đem phơi. Chế biến khoai deo phải chờ những ngày nắng to khoai mới nhanh khô, dẻo, trong và thơm ngọt. Du khách đến Quảng Bình ai cũng mang khoai deo về làm quà như thứ hương vị rất riêng của vùng đất này. Chợ Đồng Hới là nơi bày bán khoai deo ngon và rẻ nhất.

4. Đẻn Biển

5. Bánh xèo gạo lứt Quảng Hòa

Loại bánh xèo bằng gạo đỏ, hoa văn nổi đều, đơn giản nhưng phải đủ các món kèm theo: cá chuối làm bằng… quả chuối sứ, nộm, rau sống, bánh đa và nước chấm. Đĩa nộm gồm có giá, rau két và vừng. Đậu đổ giá làm nộm phải loại đậu đỏ, hạt to bậm. Gạo làm bánh xèo là loại lúa mành màu đỏ chỉ xay bóc vỏ lúa (còn có tên gọi là gạo đỏ, gạo lứt) ngâm nước khoảng 5 tiếng đồng hồ rồi đem xay, dùng môi múc cả nước và gạo bỏ vào cối xay từ từ. Xay được 2 lần cho gạo mịn. Xay xong, bỏ một ít muối, hành hẹ thái nhỏ vào trong thau nước bột gạo.Khuôn tráng bánh cũng do bàn tay người đàn ông Quảng Hòa làm ra, miệng lớn hơn bát ăn cơm một tí, thành khuôn mỏng, cao khoảng 1,5cm, đáy bằng phẳng. Bếp làm có thể tráng một lúc được nhiều khuôn. Bếp thật đỏ lửa mới bỏ khuôn lên, khi tráng bánh chú ý lửa thật đỏ và đều thì bánh mới nở dậy, có hình hoa văn.  Khi khuôn đã nóng, dùng môi hay tàu chuối tẩm mỡ chà lên đáy khuôn rồi múc bột gạo tráng lên. Tráng đến khuôn thứ 3 thì bánh khuôn đầu đã chín, cứ lần lượt làm như thế.

Món cá chuối lạ mắt nhất. Nguyên liệu chính là những quả chuối sứ (loại chuối có hạt) chưa già nhưng cũng không non quá. Người ta hái xuống, gọt vỏ, ngâm với phèn hoặc chanh rồi thái nhỏ. Sau đó luộc, uốn hình thù con tôm, con cá. Rồi lấy từng con cá chuối nhúng qua vào bát gia vị. Lúc sắp cá lên đĩa, có thể rưới thêm một ít gia vị có ớt, tỏi. Như vậy trong mỗi lát cá đều thấm gia vị. Khi ăn, lấy bánh xèo cuốn rau sống, nộm, cá chuối lại rồi kẹp vào bánh đa. Bánh xèo ăn ngon nhất là lúc vừa tráng xong, tráng tới đâu ăn tới đó. Cầm miếng bánh trên tay, cảm nhận được sự nóng hổi của mùi thơm gạo lứt thì thật tuyệt vời.

Thế mới biết, vị mặn mòi của biển và nắng gió Quảng Bình đã tạo cho các sản vật của vùng đất này hương vị riêng thơm ngon, đậm đà mà rất tự nhiên. Du khách có thể mua các đặc sản nổi tiếng như cá, mực khô… ở các chợ Quảng Bình, đặc biệt là các chợ ven biển như Đồng Hới, Hoàn Lão, Cảnh Dương.

Khoai lang là món ăn dân dã, quen thuộc với người dân mỗi vùng miền từ khoai có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau từ bình dân đến sang trọng như khoai nướng, khoai chiên, khoai luộc, khoai nấu canh, khoai nấu chè, khoai làm bánh, làm mứt… Nhưng khoai deo thì không phải ai cũng biết đến. Đó là đặc sản mà chỉ Quảng Bình mới có.

Để có được những miếng khoai deo dẻo thơm, ngon ngọt đòi hỏi kinh nghiệm của người chế biến trong việc chọn thời điểm làm khoai deo. Khoai lang tươi sau khi mua hoặc thu hoạch về không nên dùng để chế biến ngay mà nên để cho khoai héo bớt, nhưng không được mọc mầm. Vì khoai mọc mầm khi ăn sẽ rất độc. Khi khoai bớt tươi, bề ngoài củ không còn sáng màu, căng mọng thì đem rửa sạch rồi luộc chín. Sau đó bóc vỏ, dùng dao thái lát mỏng rồi đem phơi dưới trời nắng to để khoai nhanh khô, dẻo hơn, có màu vàng sậm hơn, và phải có dụng cụ che đậy. Khoai đạt yêu cầu phải có màu nâu cánh gián, khi ăn thấy khoai dẻo, vị ngọt thanh và thơm nức mùi khoai.

Khoai deo từ lâu đã trở thành đặc sản của Quảng Bình. Người ở phương xa về, hay người từ nơi khác đến lúc ra đi, không ai mà không mang theo thứ khoai deo đậm đà hương vị đất Quảng này làm quà.

Những ngày thời tiết se lạnh, có dăm bảy miếng khoai deo với chén trà nóng thì còn gì bằng. Đưa từng miếng khoai lên miệng, rồi nhấp ngụm trà. Vị ngọt, deo của khoai kết hợp với vị hơi đăng đắng của trà và hương thơm nồng nàn tạo nên một dư vị khó quên!

Toàn thể vùng Đá Nhảy rộng khoảng 4-5 hecta, trải dài trên 400 m gồm nhiều núi đá, cột đá to nhỏ, cao thấp với trăm hình nghìn vẻ kỳ thú: hình con cóc, con trâu nằm, hình “trống – mái”, hình hổ quỳ, voi phục, đùa giỡn với sóng nước… Phải chăng vì thế mà bãi đá này được dân gian gọi tên là Đá Nhảy. Tại đây có một cái giếng (tục gọi là giếng Cóc) vì một tảng đá lớn hình con cóc che trên miệng, giếng đá tự nhiên càng tăng sự hấp dẫn của địa danh này. Giếng ở sâu trong hang Cóc, muốn lấy nước phải chui vào “bụng cóc” để múc từng gàu một. Nước giếng rất trong và sạch, mùa đông thì ấm, mùa hè thì mát, được ngư dân lấy để cúng lễ ở đền thờ Nam Hải Đại Vương cạnh giếng Cóc. Ấn tượng nhất là một cột đá, gọi là hòn Ông Tượng, diện tích mặt trên khoảng 1 m2, cao 7-8 m phía dưới có hai ba tầng chân đế không khác gì tượng do người đẽo gọt mà nên. Nhiều hòn có kích cỡ bằng một chiếc xe tải lớn bị nước bào mòn thành những ngóc ngách, hẻm hóc trông rất kỳ dị.

Đá Nhảy  là một điểm du lịch hấp dẫn không thể bỏ qua với bãi tắm đẹp còn nguyên sơ và quần thể đá cùng những hang động hình thù kỳ lạ. Nước biển ở đây trong veo, xanh biếc, cát trằng mịn màng. Khách du lịch trong một ngày có thể tham gia rất nhiều loại hình giải trí vận động như chèo thuyền, leo núi, săn bắn; dạo chơi trong rừng dương; thư giãn, bơi lội giữa làn nước trong mát có sóng vỗ nhẹ nhàng

Đá Nhảy không chỉ là khu du lịch nghỉ mát lí tưởng vì có bãi tắm đẹp nằm dưới chân núi, mây nước hữu tình nên thơ mà biển nơi đây có nhiều rạn ngầm, đó chính là nơi cư trú của nhiều loại hải sản quý như: tôm, cá, cua, mực, ốc,… có thể chế biến thành những món đặc sản biển hấp dẫn du khách.

Truyền thuyết xưa kể lại, thời Trịnh – Nguyễn phân tranh, dòng sông Gianh bị chia cắt thành hai bên chuyến tuyến. Những người lưu dân ở bờ nam thường nhìn về hướng bờ bắc, nhớ về quê hương mình mà dòng lệ tuôn rơi. Nước mắt của họ chảy thành sông và từ sông chảy ra biển, gọi là biển Nhật Lệ.

Đến với Biển Nhật Lệ, du khách sẽ lạc vào một màu cát trắng xoá, với cái trắng trong của nước, với cái trắng sạch của cát biển, như hút từng bước chân du khách. Những lúc trời trong thanh, gió mát, bãi biển như chiếc nệm mới, mời gọi du khách. Những bãi cát mịn, êm dịu, đóng cứng óng ánh, du khách có thể đạp xe hay chơi bóng đá trên đó một cách thoải mái. Phóng tầm mắt ra khơi xa, du khách sẽ bắt gặp từng lớp sóng bạc tiến vào bờ như những chùm hoa sóng, như những chuỗi ngọc trắng đang lăn lăn, tấp vào bờ. Biển ngân lên những âm thanh rì rào, rì rào hoà thành những bài ca không dứt, không dứt.

Đến với nơi đây, du khách không thể cưỡng mình hoà mình vào làn nước trong vắt, xanh ngắt của Nhật Lệ. Hiếm có nơi nào được ưu ái nhiều như nơi đây, trời, mây, non, nước, cùng hội tụ một màu xanh. Những bãi tắm thoai thoải, rất an toàn, với gió lồng lộng như muốn tưới mát tâm hồn du khách. Ở đây, du khách sẽ được dạo chơi trên bãi cát trắng mịn và sạch sẽ, sóng tung bọt trắng xóa từng đợt dạt vào bờ, liếm vào nhanh vào dấu chân lữ khách để lại như muốn xóa đi cái gì đó bí mật mà cát mới vừa khám phá. Đến đây, bạn sẽ được nhảy múa theo nhịp địu của sóng biển, được xây lâu đài cát, được chơi những trò chơi vô cùng thú vị trên bãi biển.

Bạn cũng sẽ được chứng kiến nhịp sống sôi động của nơi đây, từ lúc bình minh ló dạng, đến lúc mặt trời đứng bóng. Bạn sẽ thấy Nhật Lệ là một vùng bờ biển sống động, lúc nào cũng nô nức, rộn rã, tràn ngập trong những tiếng cười đùa. Bạn có thể ùa mình vào những hoạt động sôi nổi như đá banh, bóng chuyền, cầu lông, đá cầu… , vừa rèn luyện sức khoẻ, vừa làm quen được những người bạn mới. Nếu bạn là người lãng mạng, yêu thích sự trầm tư, thì Nhật Lệ cũng là một điểm đến lí tưởng, bạn sẽ chứng kiến cảnh hoàng hôn dần buông xuống biến, đỏ như một đoá hồng nhung e ấp giữa những ráng chiều màu xanh pha tím. Bạn cũng sẽ được nghe tiếng rì rào của sóng vỗ vào lúc chiều muộn, nghe như lời thầm nhỏ to tâm sự của những đôi tình nhân.

Nếu bạn là du khách thích khám phá bầu trời đêm, bạn có thể ở lại biển, khi màn đêm buông xuống, bạn sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của biển Nhật Lệ lúc về đêm. Một vùng cửa biển đèn giăng chấp chới đủ loại tàu thuyền, đủ loại đèn bắt cá, bắt tôm,… Một cửa biển sáng rực như một thành phố lung linh; mơ mộng. Đứng xa xa ở biển nhìn về phía chân trời, ta như bàng hoàng, sửng sờ trước vẻ đẹp hàng ngàn ngôi sao đang thi nhau toả sáng lấp lánh, huyển dịêu.

Cảnh đẹp cửa Nhật Lệ từ lâu đã đi vào thơ ca của không ít thi sĩ, với vùng sông nước, với thuyền bè tấp nập ra vào. Vào những ngày hè, khi mặt trời vừa khuất sau dãy núi Trường Sơn, du khách sẽ được nhìn ngắm cảnh Đồng Hới hùng vĩ với núi Đầu Mâu, núi Ba Rền, nằm bên cạch dòng Nhật Lệ thơ mộng. Có lẽ vì vậy mà người Quảng Bình đã lấy ngọn núi Đầu Mâu và dòng Nhật Lệ làm biểu tượng văn hoá cho cảnh quan sông núi quê mình:

“Sông Nhật Lệ dòng sâu biết mấy”

Núi Đầu Mâu cao biết bao tầng”

Bên cạnh bãi biển là tượng đài mẹ Suốt đứng hiên ngang, mặc cho những năm tháng chiến tranh khốc liệt đã đi qua nơi vùng quê tràn gió Lào cháy bỏng rát này. Sóng vẫn vỗ bờ như bàn tay Mẹ vẫn vỗ về, ôm ấp, che chở, cho những người con thân yêu.

Đến với Nhật Lệ, du khách sẽ được thưởng thức nhiều món ngon, nổi tiếng như hải sản Đồng Hới. Nếu bạn thích nấu nướng bạn có thể trổ tài với một bếp than nhỏ, vừa nướng vừa thưởng thức những chú mực trứng ngọt lịm, tôm, thơm ngon ngọt,con hàu, nghêu, sò huyết lớn, hăm hắp nước lắc lự ngọt lìm. Cá mú, cá hố, cá chim, cá bã trầu, cá hồng, cá chình, cá hanh…, tươi ngon và tươi rói. Nó như là món quà bổ dưỡng và đậm đà hương vị quê hương mà biến Nhật Lệ, người dân nơi đây dành tặng cho thực khách bốn phương.

Mỹ danh “Đệ nhất hùng quan” của con đường đèo này được “ấn định” cách đây hơn 500 năm do vua Lê Thánh Tông, một lần vi hành đã dừng lại trên đỉnh đèo Hải Vân ngắm cảnh làm thơ, ngỡ ngàng trước vẻ đẹp hùng vĩ cảm cảnh sinh tình nơi đây mà đặt . Ngay trên đỉnh dèo, dấu vết tiền nhân vẫn còn để lại: những cửa đèo và thành lũy đắp ngang. Cửa trông về phủ Thừa Thiên đề ba chữ: Hải Vân Quan, cửa trông xuống Quảng Nam đề Thiên hạ đệ nhất hùng quan  . Theo chiều sâu lịch sử thì xưa kia, đèo Hải Vân thuộc hai châu Ô, Rí của Champa. Đây là món quà cầu hôn của vua xứ Champa với công chúa Huyền Trân đời Trần.

Thuở ấy, đèo Hải Vân bị chắn bởi thảm rừng dày đặc, nhiều lục lâm thảo khấu và cả những con thú trong rừng cùng với địa hình hiểm trở khiến cho việc đi lại ở đèo Hải Vân trở thành huyền thoại với câu ca dao: “Đi bộ thì sợ Hải Vân/ Đi thuyền thì khiếp sóng thần hang Dơi”
Từ Đà Nẵng theo quốc lộ 1A về phía Bắc sau khi qua vùng Nam Ô, du khách bắt đầu lên đèo Hải Vân. Con đường đèo quanh co, ẩn hiện giữa trời mây, cây rừng và đá núi. Hải Vân là bức tranh thiên nhiên hoành tráng do kỳ công của tạo hoá và bàn tay con người tạo ra đến mức hài hoà . Du khách không khỏi ngỡ ngàng trước cảnh vật hùng vĩ, đèo dốc hiểm trở, địa hình núi cao, vực sâu, rừng cây ngút ngàn, suối khe róc rách, khí hậu trong lành.

Có những lúc mây nhiều che phủ cả khúc đèo, mây quấn qúit như níu lấy chân du khách. Ở độ cao gần 500 mét so với mặt biển, đỉnh đèo Hải Vân là điểm ngừng nghỉ tuyệt vời. Du khách cảm thấy ngất ngây trước trời mây non nước, tận hưởng hết vẻ đẹp vô cùng ngoạn mục của cảnh núi cao, biển rộng có một không hai này.

Lên đỉnh đèo Hải Vân, du khách có dịp thả tầm mắt nhìn bao quát cảnh đồi núi trập trùng với mây trắng bay là đà như những bức tranh thủy mặc với cảnh đồi núi chập chùng mây trắng ngàn năm bay mãi ; ngắm đầm Lập An, làng chài Lăng Cô đẹp như tranh vẽ phía chân trời. Rồi từ phía nam, sóng biển vỗ quanh theo triền núi, thấp thoáng những chiếc thuyền đánh cá của ngư dân rẽ sóng chạy ra khơi… Tiếp đó, du khách có thể thu vào tầm mắt toàn cảnh thành phố Đà Nẵng bên bờ sông Hàn. Xa hơn một chút là đỉnh Sơn Trà quanh năm mây phủ với câu ca gợi cho người nghe nhớ về một mối tình trắc trở của một đôi trai gái ở hai bên đèo Ải: “Chiều chiều mây phủ Sơn Trà. Lòng ta thương bạn nước mắt và lộn cơm” và“Chiều chiều mây phủ Ải Vân. Chim kêu ghềnh đá gẫm thân lại buồn”.

Ngoài ra du khách có thể chiêm nhưỡng những di tích lịch sử như Hải Vân Quan vào đời Vua Minh Mạng sau khi lên ngôi  đã đến thăm cảnh đẹp của Hải Vân quan và cho dựng cổng đá tại đỉnh đèo có khắc chữ “Đệ nhất hùng quan”. Cổng đá nay vẫn còn sừng sững trên đỉnh đèo và được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia .  Bước chân lên Hải Vân Quan còn thấy gần chục lô cốt rất vững chắc, dẫu không còn sử dụng nhưng sừng sững giữa trời như chứng tích. Những lô cốt này được người Pháp xây dựng lên từ hàng trăm năm trước, có nhiều hình dạng, quay về các hướng khác nhau để canh phòng, kiểm soát tuyến đường huyết mạch nối liền đất nước. Những lỗ châu mai – nguyên là đài quan sát, những họng súng… giờ đầy hoa cỏ, lau lách bình yên. Nó đã chứng kiến bao thăng trầm của đất nước, bao cuộc chiến đi qua, bao nhiêu đoàn du khách tứ phương về thưởng ngoạn khu danh thắng…

Đèo Hải Vân có một đặc điểm khác con đèo khác, đó là dưới chân là biển xanh sóng dạt dào, trên đầu là biển mây bồng bềnh, nắng cuộn với mây phản chiếu dưới mặt nước biển xanh. Sự hiểm trở  của núi rừng tạo nên một Hải Vân hùng quan.

Cái vẻ nguyên sơ từ hàng ngàn năm trước, biết bao người đã đặt chân tới đây? Đã có ai trở về, đi được đến đích, hoặc chỉ đơn thuần là để thưởng ngoạn? Không rõ. Nhưng đã có khá nhiều tao nhân mặc khách đã phải thốt lên những lời khâm phục trước bậc thầy vĩ đại thiên nhiên

Mỗi mùa, đèo Hải Vân lại có một vẻ đẹp quyến rũ khác nhau. Mùa hè, trời trong xanh, biển nước xanh, và mây trắng. Mùa thu, từng hàng lau trắng phất phơ giữa vẻ bàng bạc của rừng núi, mang lại cảm xúc mênh mang cho kẻ lữ hành. Mùa đông, sương mù giăng khắp nẻo đường, ngăn cản bước chân hành khách, nhắc họ phải cẩn trọng khi di hành. Và, trên đường kinh lý, có ai người không dừng bước sơn khê? Dừng chân thả mắt ngắm những vạt hoa dại vàng rực rỡ, ngắm những con đường nhỏ uốn vòng quanh triền đèo. 

Khách tới đèo Hải Vân, thường là chỉ đi ngang qua, dừng chân lại, chính vì vậy mà cảm xúc thường đến rất nhanh. Trời, mây, gió, non nước, hoa và cả khoảng không gian hùng vĩ này, hỏi ai không cảm thấy bâng khuâng trước cái nỗi buồn man mác nhưng rất đỗi mênh mông của tạo vật mà lại vương vấn đến bản thân, đến cuộc đời. Người khách qua đường, dừng chân uống bát trà tươi, thoáng nghe gió biển phảng phất đâu đây với vị mặn mà của biển Đông, nếu may mắn nữa, được nghe câu lý, câu hò “Lý hoài nam” chỉ mấy câu “Chiều chiều ơ chiều chiều, dắt bạn qua đèo. Chim nó kêu (nớ/bên nớ). Úy, óa, chi rứa. ức, ức… con vượn trèo. Kia bên kia, ơ hỡi con vượn trèo. Kia bên kia” thôi mà sao da diết lạ lùng!